معجزه قدردانی
چرا قدردانی از اتفاقهای کوچک زندگی، یک مهارت ضروری برای حفظ آرامش روان و صمیمیت خانوادگی است؟
اگر همین امروز از شما بپرسند که روزتان چطور گذشت، احتمالا ذهن شما بیاختیار به سراغ ترافیک خستهکننده، دغدغههای مالی، یا تنشهای محیط کار میرود. در دنیای پرشتاب امروز که اخبار نگرانکننده و فشارهای اقتصادی بخش جداییناپذیری از زندگی شدهاند، تمرکز روی نداشتهها و غصهها برای بسیاری از ما، به یک عادت ذهنی روزمره تبدیل شده است. در چنین شرایطی، شاید صحبت از مفهومی به نام «شکرگزاری» کمی شعارگونه، کلیشهای یا دور از واقعیتهای ملموس زندگی به نظر برسد. اما از نگاه روان ًشناسی، قدردانی و شکرگزاری اصلا به معنای انکار مشکلات نیست، بلکه یک ضرورت حیاتی برای حفظ سلامت روان در برابر توفان استرسهاست.
چرا ذهن به نیمه خالی لیوان خیره دوپامین و سروتونین میکند. با استمرار در میشود؟ تمرین قدردانی، مسیرهای عصبی مغز به مرور مغز انسان برای محافظت از بقای ما به گونهای بازسازی میشوند تا به جای گیر افتادن در چرخه طراحی شده است که همیشه به دنبال شناسایی نشخوارهای فکری و افسردگی، تابآوری به خطرها و نکات منفی باشد؛ پدیدهای که در مراتب بیشتری در برابر ناملایمات پیدا کنیم. روانشناسی به آن «سوگیری منفینگری» در واقع، شکرگزاری یک داروی ضداضطراب میگویند. وقتی در طول روز با چالشی روبهرو طبیعی و بدون هزینه است. میشویم یا رفتار نامناسبی از دیگران میبینیم، نجات صمیمیت در فضای خانواده زنگ خطر مغز به صدا درمیآید و هورمون استرس در فضای خانواده و روابط زناشویی، اهمیت (کورتیزول) در بدن ترشح میشود. این مکانیسم شکرگزاری دوچندان میشود. ریشه بسیاری دفاعی، ذهن ما را در یک حالت آمادهباش از فاصلهها و سردیها میان همسران، نه خستهکننده نگه می ًدارد. اما شکرگزاری، دقیقا بحرانهای بزرگ یا دخالت اطرافیان، بلکه مثل یک ترمز قوی برای این چرخه اضطرابزا احساس تلخ «دیده نشدن» است. وقتی زحمات عمل میکند. تحقیقات نشان میدهد وقتی روزمره همسر، چه کار کردن بیرون از منزل و چه آگاهانه تصمیم میگیریم به داشتهها و جنبههای ًمدیریت امور خانه، صرفا به عنوان یک «وظیفه مثبت زندگی هم توجه کنیم، مغز شروع به ترشح بدیهی» تلقی میشود و کلمه جادویی «ممنونم» هورمونهای آرامبخش و شادیآوری مثل از دیالوگهای روزانه خانه حذف میگردد،
اتاق مشاوره
صمیمیت و انگیزه آرامآرام در آن زندگی کمرنگ میشود. قدردانی همچون چسبی قدرتمند است که ترکهای عاطفی را ترمیم میکند و به طرفین احساس ارزشمندی میبخشد. از سوی دیگر، والدینی که فرهنگ شکرگزاری را در محیط خانه نهادینه میکنند، در حال واکسینه کردن فرزندانشان در برابر افسردگی هستند. کودکی که در بستر خانواده یاد میگیرد برای یک غذای گرم، سقف بالای سر و سلامتیاش سپاسگزار باشد، در بزرگسالی به فردی متوقع و همیشه شاکی تبدیل نخواهد شد. او مهارت ارزشمند «لذت بردن از مسیر زندگی» را آموخته است و میداند چگونه از کوچکترین داشتههایش احساس رضایت کند.
چطور شکرگزاری را به عادت روزانه تبدیل کنیم؟
باید تأکید کنیم که شکرگزاری به معنای ترویج خوشبینی افراطی یا نادیده گرفتن دردها نیست. ما چالشهای اقتصادی و دشواریهای زندگی را به وضوح میبینیم و برای تغییر شرایط نامطلوب تلاش میکنیم، اما آگاهانه «انتخاب میکنیم» که تمام تمرکزمان را فقط روی تاریکیها و نداشتهها نگذاریم.
برای شروع این مسیر تازه، نیازی به اقدامات سخت و پیچیده نیست، کافی است یک سنت ساده در خانه ًمان ایجاد کنیم. مثلا شبها سر سفره شام یا پیش از خواب، از یکدیگر بپرسیم: «امروز چه اتفاق خوبی افتاد؟» و از هر یک از اعضای خانواده بخواهیم فقط یک اتفاق ساده را که بابت آن خوشحال است، بیان کند. روزهای اول ممکن است ذهن مقاومت کند و بگوید «هیچ اتفاق مثبتی نیفتاد»، اما به مرور یاد میگیرد که رویدادهای مثبت را شکار کند. این اتفاق میتواند به سادگی نوشیدن یک فنجان چای در کنار هم، شنیدن صدای یک دوست قدیمی، یا برخورداری از نعمت سلامت باشد.
دیدن داشتهها بدون انکار نداشتهها
زندگی هیچگاه بدون نقص و کاستی نبوده و نخواهد بود. همیشه مسائلی برای غصه خوردن و خلأهایی برای پرکردن وجود دارد. اما شکرگزاری، هنر ظریف دیدن داشتهها در میان انبوهی از کمبودهاست.
