عطش مافیای آب!
مصرف سالانه آب شرب در کشور 8.5 میلیارد متر مکعب است که به دلیل هدر رفت، حدود 11 میلیارد متر مکعب تولید می شود. اما نکته مهم در این ارقام، سهم اندک بازچرخانی و تصفیه پساب به ویژه برای مصارف صنعتی است. محمد درویش فعال مطرح محیط زیست در گفت وگو با خراسان ضمن تشریح ابعاد میزان مصرف، از جولان یک مافیا سخن می گوید
صادق غفوریان- بر اساس آمار رسمی بیش از 31 درصد آب شرب و تصفیه شده کشور هدر می رود که این میزان 4 برابر میانگین جهانی است. بسیاری از کارشناسان، معتقدند اگر ما منابع آبی موجود را به سادگی از کف ندهیم، تا حدود زیادی، مشکلات کم آبی نخواهیم داشت. مدیرعامل شرکت مهندسی آبفای کشور می گوید: این هدررفت بیشتر در فرسودگی شبکههای آب، فرسودگی انشعابات و حوادثی که در شبکه اتفاق میافتد، رخ می دهد.
در عین حال اکنون 88 درصد آب تولیدی در کشاورزی ، 8 درصد در شرب و 4 درصد نیز در صنعت استفاده می شود که بخش قابل توجهی از این حجم قابل بازیابی و بازچرخانی است که ما در این گزارش به آن می پردازیم.
80 درصد ،فاضلاب می شود
مرور آمارها و ارقام مرتبط با میزان هدر رفت آب، به ما نشان می دهد که در چه شرایط میدانی قرار داریم. بر اساس گزارش پایگاه اطلاع رسانی دولت، وزارت نیرو اعلام کرده که حدود 70 تا 80 درصد آب مصرفی در منازل به فاضلاب تبدیل میشود.
8.5 میلیارد متر مکعب مصرف، 2.5 هدر
آینه این آمار در متر و اندازه ای، کلی تر این است که محمد درویش، فعال و کارشناس مطرح محیط زیست به خراسان می گوید: ما سالانه به 8.5 میلیارد مترمکعب آب نیازمندیم که آن را در شبکه قرار می دهیم. حدود 2.5 تا 3 میلیارد متر مکعب نیز هدررفت آب داریم که در مجموع رقمی بین 11 تا 12 میلیارد متر مکعب آب تولید می کنیم. تازه وزارت نیرو، اعلام کرده که هزینه های حدود 30 تا 35 درصد آب شرب شهری به این وزارت نمی رسد. این یعنی این حجم آب یا به دلیل فرسودگی شبکه هدر می رود یا توسط مشترکان قلدر مصرف می شود که آب بها را پرداخت نمی کنند.
12 درصد شرب و صنعت، 88 درصد کشاورزی
بنابر اعلام منابع رسمی در حال حاضر، 8 درصد منابع آب در مصرف شرب، 4 درصد برای صنعت و 88 درصد نیز در بخش کشاورزی مصرف می شود. برخی دیگر از داده ها نیز سهم صنعت را تا 5 درصد می دانند. حال اگر میانگین این اعداد در کشورهای توسعه یافته را در آمار خبرگزاری ایرنا ملاحظه کنیم، برایمان تعجب آور است: در کشورهای توسعه یافته سهم بخش کشاورزی ۳۰ درصد، شرب و بهداشت ۱۱ درصد و سهم بخش صنعت و معدن ۵۹ درصد است.
کاهش 50 درصدی منابع تجدید پذیر
همه این عددهای فاجعه بار و حجم وسیع هدر رفت آب در شرایطی است که پایگاه اطلاع رسانی دولت می نویسد: « تا سال ۱۴۲۰ جمعیت کشور به بیش از ۱۰۰ میلیون نفر میرسد و این در حالی است که منابع آب تجدیدپذیر کشور تا ۵۰ درصد نسبت به حال حاضر کاهش خواهد یافت.»
میزان مصرف ما، مصرف آن ها
جالب است این را هم بدانیم که در کنار موارد فرسودگی شبکه و هدر رفت، میزان مصرف آب توسط ایرانی ها نسبت به کشورهای توسعه یافته بیشتر است. مدیرکل دفتر مدیریت مصرف آب شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور، در این باره می گوید: سرانه مصرف کل آب شرب در ایران شامل مصارف خانگی و غیرخانگی است که این رقم ۲۳۵ لیتر بهازای هر نفر در شبانهروز اعلام شده است. این در حالی است که در تعدادی از کشورهای اروپایی توسعهیافته از جمله آلمان، هلند و انگلیس سرانه مصرف خانگی آب در حدود ۱۲۰ تا ۱۴۰ لیتر بهازای هر نفر در شبانهروز است.
تجربه جهان درباره آب شرب چیست؟
این که ما در منطقه ای خشک و نیمه خشک هستیم و «آب» برایمان کالایی گران بها و کمیاب است، موضوع سوال بعدی من از درویش است که حال برای این حجم هدر رفت آب چه باید کرد؟ او پاسخ می دهد: کشورهای توسعه یافته، شبکه آب شرب را از سایر مصارف شهری جداسازی و آن را (آب شرب) گران تر عرضه می کنند. این در حالی است که ما میان مصارف شرب و سایر موارد مثل استحمام، کارواش و... تفاوتی قائل نمی شویم، همان طور که وزارت نیرو اعلام می کند، جداسازی شبکه برای ما صرفه اقتصادی ندارد و بهتر است که اجازه دهیم این آب هدر برود.
ماجرای بازیابی پساب آب و بی فکری ها!
مسئله بازیابی و تصفیه آب و مصارف صنعتی، موضوع مهمی است که در بسیاری از کشورها آن را به عنوان راهکار علمی و تقریبا ارزان دستیابی به بخشی از آب مورد نیاز می دانند و به کار گرفته اند. وزیر نیرو هم با اشاره به این موضوع که «مجموع مصرف صنایع کشور از منابع آبی کمتر از ۳ میلیاردمتر مکعب (۲.۷ میلیارد مترمکعب) است، افزود: اگر در کشور همه طرحهای فاضلاب اجرایی شوند بیش از ۴ میلیارد مترمکعب پساب بهداشتی خواهیم داشت، در حالی که امروز بیش از یک میلیارد مترمکعب آن تولید میشود.» درباره اهمیت این موضوع، عباسقلی جهانی، عضو سابق شورای جهانی حکام آب می گوید: «بازچرخانی آب بهمنظور استفاده مجدد از آبهای مصرفشده و غیرمتعارف یکی از مولفههای اصلی و مهم در پایداری عرضه و تقاضای آب در دنیا محسوب میشود و اغلب دولتمردان و کارشناسان در اجلاسهای بینالمللی بر توسعه این فرایند تاکید میکنند، همچنین در مکانهایی که با تنش آبی دست و پنجه نرم میکنند، این روش یکی از مهمترین اقداماتی است که میتوان برای مقابله با بحران آب، آن را بهکار گرفت.»