![](/Resource/images/titrbullet.png)
ایرانگردی
تعداد بازدید : 204
رازهای 12 هزارساله «سیمره»
نویسنده : جواد نوائیان رودسری info@khorasannews.com
نخستین تمدنهای فلات ایران، همچون سایر مناطق جهان، در کنار رودهای خروشان و پرآب شکل گرفت. نیاز فراوان انسان به آب، زمینه استقرار جوامع بشری در حاشیه رودها را فراهم کرد. غرب فلات ایران، نسبت به سایر نقاط آن، به واسطه رودهای پرآبی مانند کارون، کرخه، دز و سیمره، در طول تاریخ، قبایل بیشتری را به سوی خود کشاندهاست. در این میان، سیمره، رود خروشانی که از به هم پیوستن دو رود پُرآب «گاماسیاب» و «قرهسو» به وجود آمدهاست و پس از طی کردن مسیری طولانی به رود «کشکان» میپیوندد و «کرخه» را به وجود میآورد، از دیرباز محل سکونت اقوام ایرانی بودهاست. این رود تمدنساز که ژرفترین دره غرب کشور را به وجود آوردهاست، مسیری به طول بیش از 700 کیلومتر را در استانهای همدان، ایلام، کرمانشاه و لرستان طی میکند تا به کرخه برسد. عوارض طبیعی مناسب، خاک حاصلخیز ناشی از رسوبات رودخانه و آب فراوان، باعث تشکیل سکونتگاههای متعددی در مسیر رود سیمره شده که یکی از آنها به نام شهر «سیمره» شهرت یافتهاست.
«سیمره»؛ شهری با رازهای سر به مُهر
برای کسانی که هم طبیعت و مناظر طبیعی را دوست دارند و هم به آثار باستانی علاقهمند هستند، شهر باستانی «سیمره» مکانی جالب توجه است. بر اساس اطلاعات موجود در پایگاه اطلاعرسانی میراث فرهنگی، «سیمره» یا «داماکتو»، شهری باستانی با بیش از 1500 سال قدمت بود که در مسیر رود سیمره و در نزدیکی «درهشهر»، در استان ایلام، قرار داشت. وقوع زلزله در سال 324 هـ.ش، باعث ویرانی کامل این شهر شد و مردم «سیمره»، شهر جدید را در محل کنونی «درهشهر» بنا کردند. دوران شکوفایی «سیمره» به اواخر دوره ساسانی و اوایل دوره اسلامی باز میگردد. در این منطقه میتوان از گچبریهای زیبای دوران ساسانی تا چهارطاقیهای باشکوه دوره اسلامی را مشاهده کرد. کاوشهای باستان شناسی نشان داده که شهر «سیمره»، دارای سیستم جمعآوری و دفع فاضلاب بوده است. برجهای نگهبانی این شهر، با وجود گذشت قرنهای متمادی، همچنان یادآور دوران شکوه و عظمت آن است. این شهر باستانی در مسیر پرتردد و راهبردی بینالنهرین به خراسان قرار داشت.
به همین دلیل، آثار باستانی به دست آمده از آن، مجموعهای از فرهنگهای مختلف را به نمایش میگذارد. جهانگردان مسلمان در نخستین سدههای پس از ورود اسلام به ایران، شهر «سیمره» را با نامهای «صمیره»، «ماسبذان»، «مهرجانقذق» و «کمره» معرفی و آن را شهری پررونق و باشکوه توصیف کردهاند. تا پیش از اتمام 9 فصل از کاوشهای باستان شناسی منطقه سیمره به سرپرستی «سیمین لکپور»، بسیاری از مورخان و باستان شناسان در تطبیق بقایای شهر قدیم «درهشهر» با «سیمره» قدیم، تردید داشتند، اما این کاوشها نشان داد که آنچه با عنوان شهر «سیمره» در میان دوستداران آثار تاریخی و باستان شناسان شهرت یافته، واقعی است. شهر «سیمره» در سال 1310، در زمره آثار ملی ایران ثبت شد و هم اکنون در انتظار ثبت جهانی در یونسکو است.
پل باستانی «گاومیشان»
پل باستانی «گاومیشان» یکی دیگر از جاذبههای تاریخی غرب زاگرس است که با رود خروشان «سیمره» پیوندی تاریخی دارد. این پل که در حد فاصل میان استانهای لرستان و ایلام قرار گرفته، به «درهشهر» و شهر باستانی «سیمره» نزدیک است. پل تاریخی «گاومیشان» که پایههای آن متعلق به اوایل دوره اسلامی است، بارها تعمیر و بازسازی شده و در نهایت، بر اثر زلزله بزرگ سال 324هـ.ش، بخش مهمی از آن، ویران شده است. جنس پل، از آجر و ملاط است.
برای مقابله با سیلابهای فصلی و جلوگیری از تخریب پل، پنج چشمه(دهانه) پل، طوری طراحی شده بود که قابلیت عبور دادن شدیدترین سیلابهای رودخانه سیمره را داشتهباشد. برخی منابع تاریخی، از وقوع نبرد میان سپاهیان یزدگرد سوم، آخرین پادشاه ساسانی و مسلمانان، در نزدیکی این پل خبر می دهند. ظاهراً پیش از احداث پل فعلی، پل دیگری در کنار آن وجود داشته که پایههای آن، هنوز هم باقی است. پل قدیمی در دوره ساسانی ساخته شده بود. تعدادی از مورخان، تخریب این پل را از اقدامات سپاه یزدگرد سوم برای جلوگیری از حرکت مسلمانان میدانند. پایههای پل جدید و قدیمی، دایرهای است و درون آن از قلوهسنگ و ملاط انباشته شده است تا مقاومت بیشتری داشته باشد. پل «گاومیشان» در دوران آبادانی، 230 متر طول و 24 متر ارتفاع داشته است.
تنگه «بهرام چوبین»
«بهرام چوبین»، سردار مقتدر سپاه ایران در دوران پادشاهی خسروپرویز بود که علیه وی شورید و سرانجام به قتل رسید. در 8 کیلومتری مسیر «درهشهر» به «پلدختر» و در دل یکی از درههای باریک «کبیرکوه»، تنگه باستانی و اسرارآمیزی وجود دارد که یکی از جاذبههای گردشگری نزدیک به شهر باستانی «سیمره» است. برخی از باستان شناسان و مورخان، برآنند که این مکان، جایگاه شکار و مخفیگاه «بهرام چوبین» بودهاست. بقایای بنایی که مخفیگاه پنداشته میشود، شامل اتاقهای نشیمن، برجکهای نگهبانی و آبانبارهایی است که با سنگ و ساروج ساخته و با گچ، تزیین شدهاست. راه ورود به ساختمان اصلی بنا، باریک و صعبالعبور است. بخشهایی از بنا به علت رانش زمین، فرو ریختهاست. به همین دلیل، بخش مهمی از آثار باستانی تنگه «بهرام چوبین» که سنگنگارههایی ارزشمند است، از دیواره کوه کنده شدهاست.
این سنگنگارهها، همچون بیشتر سنگنگارههای منطقه زاگرس غربی، به بیش از 4 هزار سال قبل تعلق دارد و نمایانگر صحنههای شکار، گله های پرتعداد بزهای کوهی و برخی مراسم آیینی مردمان آن دوران است. افزون بر این، باستان شناسان از این محوطه باستانی، مجسمههای مفرغی، مربوط به هزاره نخست پیش از میلاد مسیح را یافتهاند که به لحاظ تاریخی، اهمیت فراوانی دارد.
کشف این مجسمههای مفرغی، همراه با ریتونهایی (جامهایی با نقشهای برجسته جانوران) از جنس طلا، بار دیگر ثابت کرد که «سیمره» یکی از محل های تشکیل و توسعه تمدن کهن ایرانی در غرب زاگرس بودهاست.
«میرملاس» و سنگنگارههای 12 هزارساله
به فاصله اندکی از منطقه «درهشهر» و شهر باستانی «سیمره»، در نزدیکی شهرستان «کوهدشت» در استان لرستان، دره رازآلود «میرملاس» و سنگ نگارههای رنگین آن، با 12 هزار سال قدمت، قرار دارد. این سنگنگارههای کم نظیر، از دیرباز نظر باستان شناسان سراسر جهان را به خود جلب کرده است. بر اساس گزارش خبرگزاری مهر، پروفسور «مک بورنی»، استاد باستان شناسی دانشگاه کمبریج که در تیرماه سال 1348 برای کاوش و بررسی سنگنگارههای «میرملاس»، به کوهدشت سفر کرده بود، در گزارش خود مینویسد:«نقوش روی صخرههای کوهدشت، شبیه نقشهای کشف شده در شرق اسپانیاست که مربوط به دوره ماقبل تاریخ است. تمامی نقوش صخرهای کوهدشت، روی بلندیهایی متراکم و در چند کیلومتری جنوب غربی کوهدشت در یک ردیف دایره شکل قرار گرفته است.
در محل غاری که در میان کوه وجود داشت، تیغه های سفالی پیدا شد، که دلالت بر سکونت در این مکان دارد.» با وجود آنکه طی سالهای اخیر، سنگنگارههای رنگین، به دلیل نوشتن یادگاری، آب پاشیدن روی آنها و مخدوش کردنشان از سوی برخی بازدید کنندگانِ ناآگاه، آسیبهای جدی دیده، اما هنوز هم نمایانگر شکوه و رونق هزاران سال قبلِ منطقه سیمره و غرب زاگرس است. غار «میرملاس» که در همین دره قرار دارد، دارای نقوشی از انسانهای اولیه است که در نوع خود بینظیر است. با وجود شهرت غار «میرملاس» برای گردشگران خارجی، ایرانیان چندان با آن آشنا نیستند. شاید شناخت این میراث فرهنگی ذیقیمت، گامی مؤثر برای حفاظت از آن باشد.